Με τον πρόσφατο Νόμο 5095/2024, η ελληνική έννομη τάξη προχώρησε σε μια σημαντική καινοτομία με σκοπό την επιτάχυνση των διαδικασιών και την αποσυμφόρηση των συμβολαιογράφων και των δικαστηρίων. Πλέον, η αποδοχή κληρονομιάς μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω μιας απλουστευμένης διαδικασίας με τη σύμπραξη δικηγόρου, η οποία έχει την ίδια νομική ισχύ για τη μεταγραφή των ακινήτων.Άρα,η κληρονομική διαδοχή στην Ελλάδα έχει εισέλθει σε μια φάση πλήρους ψηφιοποίησης και απλοποίησης καθώς ο δικηγόρος αναλαμβάνει πλέον τη σύνταξη της πράξης αποδοχής, ενώ η φορολογική διαδικασία διεκπεραιώνεται ηλεκτρονικά.
Σύμφωνα με την τροποποίηση του άρθρου 812 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, η δήλωση αποδοχής κληρονομιάς μπορεί πλέον να υποβάλλεται στη γραμματεία του δικαστηρίου της κληρονομιάς: Ο κληρονόμος έχει πλέον τη δυνατότητα να προβεί στην αποδοχή παριστάμενος υποχρεωτικά μετά πληρεξουσίου δικηγόρου.
Η αποδοχή δεν αφορά μόνο τα περιουσιακά στοιχεία (ακίνητα, τραπεζικές καταθέσεις, οχήματα, έργα τέχνης), αλλά και τα χρέη- υποχρεώσεις του θανόντος.
Η πιο πρακτική αλλαγή αφορά τη δυνατότητα του δικηγόρου να συντάσσει την «έκθεση» ή «πράξη» που συνοδεύει τη δήλωση αποδοχής.Η δήλωση αυτή καταχωρίζεται στα ειδικά βιβλία και αποτελεί τον επίσημο τίτλο αποδοχής. Σε γενικές γραμμές περιλαμβάνει:
- Περιγραφή Ακινήτου: Ο δικηγόρος συντάσσει το έγγραφο στο οποίο περιγράφονται λεπτομερώς τα κληρονομιαία ακίνητα (κατ’ άρθρα 1195 και 1197 ΑΚ).
- Μεταγραφή: Η πράξη αυτή, συνοδευόμενη από τα απαραίτητα δικαιολογητικά (πιστοποιητικό φόρου κληρονομιάς, ληξιαρχική πράξη θανάτου κ.λπ.), υποβάλλεται απευθείας προς καταχώριση στο αρμόδιο Κτηματολόγιο ή Υποθηκοφυλακείο.
- Αποτελεσματικότητα: Η διαδικασία αυτή παρακάμπτει την ανάγκη σύνταξης συμβολαιογραφικού εγγράφου αποδοχής, μειώνοντας το κόστος και τον χρόνο αναμονής.
Πρίν από τη σύνταξη της πράξης αποδοχής, πρέπει να υποβληθεί η δήλωση φόρου κληρονομιάς στην ΑΑΔΕ. Η υποβολή γίνεται πλέον ψηφιακά μέσω της εφαρμογής myPROPERTY Οι κληρονόμοι (ή οι νόμιμοι εκπρόσωποί τους) υποβάλλουν τη δήλωση, η οποία διασταυρώνεται αυτόματα με τα στοιχεία του Μητρώου Πολιτών και της περιουσιακής εικόνας (Ε9) Η δήλωση πρέπει να υποβληθεί εντός εννέα (9) μηνών από τον θάνατο (ή τη δημοσίευση της διαθήκης) ή σε προθεσμία ενός (1) έτους αν αφορά αλλοδαπό.Παράλειψη της προθεσμίας επιφέρει πρόστιμα και προσαυξήσεις
Η διαδικασία ολοκληρώνεται με την εγγραφή της πράξης στα δημόσια βιβλία. Η δήλωση αποδοχής και η πράξη του δικηγόρου μεταγράφονται στο Υποθηκοφυλακείο ή καταχωρίζονται στο Κτηματολόγιο. Μόνο μετά τη μεταγραφή ο κληρονόμος θεωρείται πλήρης κύριος του ακινήτου έναντι τρίτων.
ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ
Για την ολοκλήρωση της αποδοχής με τη νέα διαδικασία, απαιτούνται:
- Ληξιαρχική πράξη θανάτου.
- Πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών.
- Πιστοποιητικά περί μη δημοσίευσης διαθήκης, μη αποποίησης και μη κατάθεσης αγωγής για το κληρονομικό δικαίωμα.
- Δήλωση Φόρου Κληρονομιάς (υποβάλλεται ψηφιακά μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY της ΑΑΔΕ).
- Τίτλοι κτήσης του θανόντος και πιστοποιητικό ΕΝΦΙΑ.
Η σύμπραξη δικηγόρου στη διαδικασία αποδοχής κληρονομιάς (Ν. 5095/2024) διασφαλίζει τον κληρονόμο από νομικές ασάφειες και επιταχύνει τη μετάβαση της περιουσίας. Η ταυτόχρονη ψηφιοποίηση της δήλωσης φόρου κληρονομιάς καθιστά τη διαδικασία διαφανή και άμεση. Ωστόσο, η σωστή προετοιμασία των δικαιολογητικών και η τήρηση των προθεσμιών παραμένουν οι κρισιμότεροι παράγοντες για την αποφυγή προστίμων και τη διασφάλιση των εμπραγμάτων δικαιωμάτων